X
تبلیغات
دانستنی های بعد از ازدواج - دانستنی های بعد ازدواج برای جوانان عزیز

دانستنی های بعد از ازدواج

نکاتی حیاتی برای زندگی زناشویی بعد از ازدواج جوانان

ساخت جنسي وسني

در آبان1375، از، 60055488 نفر جمعيت كشور  30515159 نفر مرد و29540329 نفر زن بوده اند كه نسبت جنسي برابر 103 بوده ودر مقابل هر يكصد نفر زن، 103 نفر مرد وجود داشته است. از جمعيت كشور 50/39 درصد در گروه سني كمتر از 15 ساله، 12/56 در صد در گروه سني 15-64 ساله و32/4 در صد در گروه سني 65 ساله وبيشتر قرار داشته اند وسن سن بقيه نيز نامشخص بوده است. 

وضع زناشوئي

در آبان1375، در بين جمعيت 15 ساله و بيشتر نقاط شهري كشور 42/65 درصداز مردان و93/74 درصد از زنان، حداقل يكبار ازدواج كرده بوده اند اين نسبت در نقاط روستائي براي مردان 39/66 درصد وبراي 24/73 درصد بوده است.

نسبت افراد هرگز ازدواج نكرده در جمعيت 15 ساله وبيشتر، در نقاط شهري ، براي مردان 22/34 درصد ونقاط روستائي ، براي مردان، 25/33 درصد وبراي زنان 26/26 درصد بوده است.

روشهاي مقابله با افزايش بي رويه جمعيت

مردم بايد آموزش ببينند كه رشد جمعيت آنها را با بيماريهاي كشنده وخطرناكي چون سرطان روبرو خواهند كرد.

فرزندان وآيندگانمان امكان برخورد از شايسته را نخواهند داشت. پس بايد جلو رشد جمعيت را گرفت و اقتصاد جامعه بايد به يك سيستم پردوام ، طويل و نگارنده تغيير يابد.

ثالثا: بايد هر زمان كه مقدور باشد بسوي تكنولوژي كه از نظر محيط زيست داراي خطر كمتري هستند روي آورده شود 

ساختمان وكاردستگاه توليد مثل در انسان 

يكي از خصوصيات حيات ، توليد مثل است . اين امر در همه موجودات زنده ، از تك ياخته ايها گرفته تا عالي ترين رده هاي جانداران مانند پستانداران وانسان عموميت دارد.

توانايي توليد مثل در انسان معمولا بين 12 تا 15 سالگي حاصل مي شود كه آن را بلوغ مي نامند .

در هنگام بلوغ ، توليد وترشح هورمونهاي جنسي به مقدار قابل توجهي افزايش مي يابد و به واسطه اثرات آنها ، صفات ثانويه جنسي بروز مي كند.

صفات ثانويه جنس نر ، رشد ونمو آلت تناسلي ، رشد كيسه بيضه وبيضه ها ،توليد اسپرم در بيضه ها

بم شدن  صدا، رويش مو در ناحيه پوست صورت ،زير بغل،سينه و شرمگاه ، ماهيچه اي شدن بدن

صفات ثانويه جنس ماده

رشد ونمو پستان ها ، رويش مو در شرمگاه و زير بغل ، شروع قاعدگي ، توليد سلول جنسي ماده ( تخمك)

رشد رحم لوله هاي رحم ومهبل ،افزايش چربي در پستان ، رشد ونمو غده هاي مجاري شيري

الف) دستگاه تناسلي زنان

دردستگاه تناسلي خانمها معمولا عناوين زير مورد مطالعه قرار مي گيرد.

 دستگاه تناسلي خارجي كه بيشتر عهده دار روابط تناسلي مي باشد.

دستگاه تناسلي داخلي كه مسئول رشد و نمو و زايمان مي باشد.

اعضاي دستگاه تناسلي زنان

اعضاي دستگاه تناسلي خارجي زنان كه جمعا فرج ناميده مي شود شامل قسمت هاي زير است.

شامل برجستگي ونوس ،لبهاي بزرگ ولبهاي كوچك ،كليتوريس ، پرده بكارت

اعضاي دستگاه تناسلي داخلي زنان

 

1.gif

توضيحات :

برجستگي ونوس: 

 برآمدگي مدوري در جلوي شرمگاه  و ناشي از انباشتگي چربي در زير پوست است. اين برآمدگي كه بالاترين قسمت فرج را تشكيل مي دهد ، پس از بلوغ با موهاي زهار پوشيده مي شود. از اختصاصات رويش مو در اين ناحيه در جنس مونث اين است كه به شكل مثلث بوده وبه سمت بالا انتشار پيدا نمي كند.

كليتوريس                  clitoris

عضو بسيار كوچك نعوظي است كه در حقيقت معادل آلت تناسلي در نزد مردان است.اين عضو از دو جسم نعوظي كوچك تشكيل شده ودر ساختمان آن جسم كوچك نام حشفه كليتوريس شركت دارد كه مملو از انتهاي اعصاب حسي . اين عضو در تحريكات جنسي زنان اهميت بسزائي دارد.

لبهاي بزرگ

دو چین طولی بر جسته ومنحنی شکل هستند که از جسم میاندوراه (سطح بین مهبل ومقعد) شروع ، اطراف لبهای کوچک را فرا گرفته ودر بر جستگی ونوس تمام می شود سطح خارجی لبهای بزرگ از پوست ضخیم وپیگمانته پوشیده شده که در سن بلوغ با رویش مو پوشیده می گردد.

لبهاي كوچك

دوچین کوچک پوستی هستند که بطور طولی در درون لبهای بزرگ قرار دارند ودهلیز را در بر می گیرند.دهلیز شکاف باریکی در بین لبهای کوچک است که دهانه پیشابراه ومهبل در آن باز می شوند. لبهای کوچک مو ندارند ولی دارای چند غده مترشح عرق وچربی ورگهای خونی فراوان هستند.لبهای کوچک نزدیک بهم از سر پوش کلیتوریس در قسمت بالا بهم متصل اند ودر قسمت تحتانی در دو شاخه مهبلی به پایان میرسند.

غده هاي اسكن وبارتولن

سوراخ پیشابراه توسط غده های اسکن skenes Gland احاطه شده است .این غده ها معادل غده پرویتات در مرد هستندو ترشحات آنها توسط دو مجرا که در طرفین سوراخ خارجی پیشابراه باز می شوند بخارج می ریزند.

غده بارتولن نیز که بین لبهای کوچک ودیواره مهبل قرار گرفته اند دو غده خوشه ای بوده وماده موکوسی مترشحه از آنها هنگام مقاربت ، اثرنرم ولغزان کننده دارد. 

پرده بكارت

غشاءچین دار نامنظم با ضخامت های مختلف است که بطر نسبی قسمتی از سوراخ واژن یا مدخل مهبل را مسدود   می نماید. ممکن است بدون سوراخ بوده ، ناکامل یا مشبک باشد ویا اینکه اصلا وجود نداشته باشد. این پرده معمولا با اولین مقاربت پاره وخونریزی مختصر وگاه شدید ایجاد می نماید. ضمنا بدلایلی از قبیل معاینه ، ضربه واعمال جراحی نیز ممکن است پاره گردد.

مهبل ( واژن)     vagina

یک مجرای عظلانی است بطول تقریبی 10 سانتیمتر که محیط خارج را به داخل رحم ربط می دهد. مسیر آن بطرف عقب وبالا است از این مجرا خون قاعدگی وطفل در موقع زایمان عبور می کند. در موقع مقاربت آلت وارد این مجرا می شود. قسمت تحتانی مهبل از دو طرف وعقب بوسیله   عضلات محکمی احاطه شده است که می تواند با انقباض وانبساط خود اندازه آن را تغییر دهند.غددی که در قسمت رحمی دهانه زهدان قرار دارند مواد لزجی در مجرا ترشح می کنند که اسپرم می تواند در آن شنا کرده وبه جلو رانه شود.

رحم ( زهدان)   uterus

رحم عضوی گلابی شکل است که جدار آن از ماهیچه های ضخیمی ساخته شده است . این عضو در قسمت قدامی حفره لگن به حال معلق در بالای مثانه وجلوی رکتوم قرار گرفته است . در حالت عادی طول آن 5/7 سانتیمتر وعرض آن 5 سانتیمتر است . قسمت پایئن رحم که در داخل مهبل قرار دارد، سر یا گردن رحم نامیده می شود.

تنه یا جسم رحم در بالای گردن رحم واقع است وقسمتی از تنه رحم که بالاتر از محل دخول لوله های رحمی به تنه رحم قرار گرفته است به ته رحم موسوم است.

لوله هاي رحمي    uterine Tube

لوله های رحمی یا لوله فالوپ، دو لوله قابل انعطاف هستند که اته رحم شروع شده وبه طرفین آن کشیده می شوند  طول این لوله ها در حدود 10 تا 12 سانتیمتر می باشد.

لوله های رحمی از چهار قسمت متمایز تشکیل شده است

قسمت رحمی  که در جدار داخل رحم قرار دارد وسوراخ آن به داخل حفره رحم باز می شود

قسمت تنگه که بلا فاصله بع از قسمت رحمی قرار دارد .آمپول که گشاد تر از سایر قسمت هاست ، ناحیه شیپوری که به محوطه شکم باز می شود.

        تخمدانها             ovaries

تخمدانها دو عضو بادامی شکل هستند که در حفره شکمی در دو طرف زهدان ، نزدیک به انتهای لوله های رحمی قرار دارند. طول تخمدانها حدود 4 سانتیمتر، و ضخامتشان 5/1 سانتیمتر می باشد. ساختار وکارگرد تخمدانها درسنین مختلف متفاوت است.                

 

 

2.gif

 

كار تخمدانها

مهمترین اعمال تخمدانها عبارت از  ترشح هورمونهای زنانه ، تولید و تکامل تخمک وتخمک گذاری می باشد.

 الف) ترشح هورمونهای زنانه ،استروژن و پروژسترون دو هورمون اساسی تخمدان هستند.

- استروژن: استروژن که توسط فولیکول گراف وبعدها جسم زرد ترشح میگردد مسئول رشد ونمو سریعتر رحم ومهبل در زمان بلوغ ، ضخیم تر شدن مخاط رحم جهت آماده کردن برای لانه گزینی تخم بارور، ترمیم آندومتر بعد از قاعدگی وبروز صفات ثانویه جنسی زنانه مثل رشد ونمو پستان می باشد.

نقش هورمونهای استروژن در هنگام بلوغ وحاملگی

هورمونهای استروژن در هنگام بلوغ وحاملگی سبب تشکیل وتکامل مجاری شیری می شوند.از دیگر خواص این هورمونها احتباس آب در بدن وایجاد وقفه در ترشح شیر با ممانعت از ترشح پرولاکتین (هورمون موثر در ترشح شیر ) واثر وقفه دهنده آن روی هیپوفیز وکاهش ترشح FSH  را متوان نام برد

زمان ترشح هورمون استروژن

میزان استروژن خون در هنگام حاملگی افزایش فوق العاده ای یافته ولی پس از زایمان وخروج جفت به طور سریعی کاهش می یابد و این امر باعث افزایش تولید وترشح پرولاکتین از یاخته های هیپوفیزی شده، ترشح شیر آغاز می گردد.  از خواص دیگر استروژن ، ارتباط این هورمون با میل جنسی است.

کاهش ترشح این هورمون سبب ایجاد بی نظمی های قاعدگی وکوچک شدن رحم وپستان می شود.

پرو‍‍‍‍ژسترون ، پروژسترون هورموني است كه توسط وجفت توليد وترشح مي شود.

مهمترين عمل پروژسترون

 آماده ساختن مخاط رحم براي لانه گزيني تخم بارورشده مي باشد. بعلاوه پروژسترون مسئول بزرگ شدن پستان ، رشد تكامل ياخته هاي ترشح كننده شير، افزايش رشد جفت و جلوگيري از تخمك گذاري مجدد در هنگام حاملگي است. در مرحله ترشحي سيكل قاعدگي، پروژسترون باعث اتساع وتشديد پيچ خوردگي سرخرگهاي مارپيچ مخاط رحم وكاهش انقباضهاي ماهيچهاي رحم مي گردد.

ترشح پروژسترون سبب بي نظميهايي در قاعدگي زنان غير حامله وسقط جنين در زنان حامله مي گردد. كاهش ترشح پروژسترون سبب بي نظمي هايي در قاعدگي زنان غير حامله وسقط جنين در زنان حامله ميگردد. ترشح هورمون هاي استروژن وپروژسترون تحت كنترل هورمون هاي غده هيپوفيز مانند FSH   و LH

FSH  موجب رشد فوليكولهاي تخمدان وترشح بيشتر استروژن گرديده، با افزايش مقدار استروژن درخون، ترشح FSH   هيپوفيز دچار وقفه شده وترشح LH  افزايش مي يابد كه موجب تخمك گذاري مي شود.

ب) توليد وتكامل تخمك – اووژنز يا تخمك گذاري

اووژنز: عبارت است از جريان رشد وتكامل ياخته هايي كه منجر به پيدايش گامت ماده يا اوول مي شوند. ياخته هاي اووگوني پس از چند تقسيم به روش ميتوز در طي آخرين تقسيم خود وارد يك مرحله تكامل و رشد ونمو مي شوند. در اينحال انها كه داراي  n2 (46 عدد) كروموزوم هستند اووسيت اوليه مي نامند. اوسيت هاي اوليه پس از تقسيم به روش ميوز ، ياخته هايي را بوجود مي آورند كه هر يك داراي n (23 عدد) كروموزوم مي باشند.درنتيجه يك ياخنه بزرگ با قابليت باروري (اووسيت ثانويه) ويك ياخته كوچك غير فعال كه جسم قطبي ناميده مي شود بوجود مي آيد.        

اووسيت ثانويه مجددا به روش ميتوز تقسيم مي شود و حاصل امر يك ياخته درشت فعال ويك جسم قطبي غير فعال است .بنابراين از يك اووسيت اوليه فقط يك اوول بالغ بوجود مي آيد.يك اوول بالغ در مقايسه با اسپرماتوزوئيد خيلي بزرگتر است. وفاقد حركت مي باشد و هسته آن توسط سيتوپلاسمي كه حاوي ماده غذائي مشابه زرده تخم مرغ است احاطه شده است.

در ظرف مدتي كه ياخته هاي جنسي در تخمدان رشد وتكامل مي يابند هر يك از اووسيت ها توسط يك لايه سلولي احاطه  مي شود. اين مجموعه ها، فوليكولهاي اوليه ناميده مي شوند. اين فوليكولها پس از تكامل ، فوليكولهاي گراف را ايجاد مي كنند. 

تعدادفوليكول هاي اوليه در موقع تولد در حدود 300000 در هر تخمدان است.  با بلوغ و تكامل فوليكول ، مايع داخلي آن افزايش مي يابد و در نتيجه فوليكولها متسع مي گردند وتدريجا فوليكولها از عمق تخمدان به سطح آن مي آيند.

هر ماه در اواسط دوره ماهانه ، تخمك گذاري انجام مي شود. بدين معني كه فوليكول بالغ پاره شده و تخمك به آهستگي همراه جريان مايع فوليكولي از تخمدان خارج مي شود.

 

 

3.gif

قاعدگي

از نظر علمي قاعدگي عبارت است از خونريزي فيزيولوژيك دورهاي رحم كه معمولا هر 4هفته يكبار طي دوران استعداد باروري زن و در غياب حاملگي اتفاق مي افتد.

به عبارت ساده تر ، وقتي تخمك رها شده از تخمدان نتواند به وسيله اسپرم بارور شود، جدار رحم بعلت عدم ايجاد حاملگي ومستقر نشدن تخم ، متلاشي مي شود وبه داخل محوطه رحم مي ريزد كه به صورت خون قاعدگي از مجراي مهبل بيرون رانده مي شود.

دوران قاعدگي

طول دوره قاعدگي : يك دوره قاعدگي از 22 تا 35 روز متغير است وطبيعي تلقي مي شود.ولي معمولا اين دوره 28 روز است.

 روز شروع خونريزي قاعدگي را روز اول دوره ماهانه و آخرين روز دوره ماهانه را روز قبل از شروع قاعدگي بعدي محسوب مي دارند. مدت قاعدگي بطور متوسط  5 روز وميزان خون قاعدگي بين 50 تا 100 ميلي ليتر است. 

 مراحل دوره قاعدگي

الف) مرحله تكثيري

اين مرحله از روز پنجم قاعدگي شروع وتا زمان تخمك گذاري ادامه مي يابد.

تخمك گذاري در اواسط قاعدگي يا حدود چهاردهم قاعدگي ايجاد مي شود. در اين مرحله مخاط داخل رحم ضخيم گشته و شبكه عروقي و غدهاي آندومتر كه به علت قاعدگي قبلي، از از بين رفته بود تدريجا ترميم مي شود.

       ب) مرحله ترشحي

در طي اين مرحله، ميزان پروژسترون خون به تدريج بالا مي رود. ( همزمان با آن ميزان استروژن نيز به مقدار كمتري افزايش مي يابد) و در نتيجه اندومتر واجد شرايط لازم وكافي جهت لانه گزيني تخم مي گردد.اگر حاملگي ايجاد نگردد وتخم در رحم مستقر نشود. ميزان پروژسترون مترشحه از تخمدان كاهش ميابد ودر نتيجه تغييرات تخريبي در آندومترايجاد مي گردد و قاعدگي آغاز مي شود.

ج) مرحله قاعدگي

اين دوره از اول خون ريزي تا روز چهارم دوره ماهانه بطول مي انجامد. در مرحله قاعدگي آندومتر قديمي به علت حاملگي ومستقر نشدن تخم ، متلاشي مي شود وبداخل محوطه رحم مي ريزد وسپس آندمتر جديدي جايگزين آن مي شود كه تريجا براي لانه گزيني احتمالي تخم بعدي آماده مي گردد.

از آنجاكه رعايت بهداشت باعث احساس بهبودي بيشتر وكاهش ناراحتي ها در دوران قاعدگي مي گردد. لذا دختر يا بانوي قاعده ، بايستي به مقدار كافي استراحت وخواب داشته باشد، غذاهاي مقوي وساده وزود هضم بخورد، هواي تازه استنشاق كند، خود را از تغيير هوا بخوبي محافظت كند، وسعي كند كه يك زندگي آرام وبدون عجله وشتاب داشته باشد.

يائسگي

در اصطلاح علمي پايان يافتن دوره امكان توليد مثل در زنان را كه با از دست دادن فعاليت تخمدانها وقطع  قاعدگي وبعضي تغييرات بدني و رواني ديگر مشخص مي شود يائسگي مي خوانند كه معمولا در سنين حدود 50 سالگي اتفاق مي افتد.

معمولا قاعدگي بتدريج از بين مي رود. بدين طريق كه ابتدا نا مرتب شده ومقدار خونريزي كم مي شود و بالاخره بكلي متوقف مي گردد. در بعضي ها نيز ممكن است يك مرتبه قطع گردد.

نشانه هاي يا ئسگي

ناراحتيهايي درسلسله اعصاب و دستگاه گوارش عوارض روحي ورواني

كٌر گرفتگي : يعني گرم شدن بدن، سرخ شدن وبرافروختن ناگهاني پوست

عرق كردن زياد كه به علت تغييرات موقت در دستگاه گردش خون مي باشد.

چاق شدن بسياري از زنان بعد از يائسگي كه علت آن ذخيره شدن چربي وكم شدن سوخت مواد غذائي در بدن است. ، بالا رفتن فشار خون ، چروكيدگي پوست ، ريزش مو زياد مي گردد ، پوسيدگي استخوانها ، درد استخواني ومفصلي نيز زياد مي شود. ايجاد وحشت ونگراني خاص

غالب آنها به تصور اينكه با قطع شدن قاعدگي دوران نشاط وشادابي پايان مي يابد ، در بيم وهراس مخصوصي بسر مي برند و بعضيها پا را فراتر گذارده وقطع قاعدگي را نشان پيري زود رس تلقي مي كنند 

دستگاه تناسلی مردان

دستگاه تناسلی مردان از دو قسمت خارجی وداخلی تشکیل شده است.

اعضای تشکیل دهنده قسمت خارجی دستگاه تناسلی مردان

1- آلت تناسلی که عضو مقاربت است .

2- کیسه بیضه که بیضه ها واعضای فرعی آنها را در بر می گیرد.

اعضای تشکیل دهنده قسمت داخلی دستگاه تناسلی مردان

1- غده های جنسی یا بیضه ها

2- یک رشته مجاری  که شامل اپی دیدیم ها ، مجاری منی بر وپیشابراه می باشند.

3- غده های ضمیمه که شامل کیسه های منی ، پروستات وغده های کوپر می باشد.

آلت تناسلی    penis

عضوی استوانه ای شکل که در حالت عادی یعنی فقدان تحریکات جنسی شل می باشد. این عضو به سطح جلویی وطرفی قوس استخوان عانه اتصال دارد ودرجلوی کیسه بیضه قرار گرفته است.

 

مهمترین اعمال آلت تناسلی دفع ادرار ونعوظ جهت مقاربت است.

سر آلت حشفه نام دارد که توسط چین پوستی بنام پرپوس پوشیده شده است معمولا این چین پوستی را بوسیله عمل ختنه کردن بر می دارند.

کیسه بیضه  scrotum     

کیسه ای پوستی که در عقب آلت تناسلی قرار دارد. این کیسه توسط یک دیواره عمودی به دو قسمت چپ و راست تقسیم  می شود که هر یک حاوی ومحافظ بیضه واپی دیدیم مربوطه می باشد. کیسه بیضه هنگام بلوغ توسط مو پوشیده می شود وبعلت تراکم رنگدانه ها  از پوست قسمتهای دیگر بدن تیره تر است.

    بیضه ها       testis 

بیضه ها اعضای بیضی شکل وپهن هستند که تعداد آنها دو عدد وطول آنها حدود 5 سانتیمتر است.

لایه خارجی بیضه از بافت لیفی متراکم وسفیدی ساخته شده که سپید پرده نامیده می شود. این لایه بافت بیضه را 250 تا400 لپک تقسیم می کند. هر یک از این لپکها حاوی یک تا سه لوله پیچاپیچ باریک به نام لوله های اسپرم ساز می باشد.اگر پیچ این لوله ها باز شود طول هر لوله در حدود 60 سانتیمتر خواهد بود.

 سلولهای بیضه دو نوع هستند که عبارتند از – سرتولی    - سلولهای لیدیگ  که مسئول ترشح هورمونها ی مذکر می باشند.

کار بیضه ها ، بیضه ها دو کار مهم انجام می دهند.

1- ترشح هورمونهای مردانه

هورمونهای مردانه مسول تغییرات فیزیولوژیک غده ها ومجاری وابسته به دستگاه تناسلی و همچنین بروز صفات ثانویه جنسی  نر می باشند.

هورمونهای مردانه نه تنها توسط بیضه ها بلکه توسط غده های فوق کلیه وحتی تخمدانها آنها را ترشح می کنند. قوی ترین هورمون مردانه تستوسترون  است که توسط سلولهای بینابینی لیدیگ ترشح می شود.

2- تولید اسپرماتوزوئید ( اسپرماتوژنز )

اسپرماتوژنز عبارتند از جریان رشد وتکامل یاخته هایی  که منجر به پیدایش گامت های نر یا اسپرماتوزوئید ها مشود.

اسپرماتوزوئید حدود 50 میکرون طول دارد واز قسمتهای مختلفی چون سر، گردن، تنه و دم تشکیل شده است.  

اپی دیدیم هر بیضه لوله مارپیچی است که قسمت اول تشکیلات مربوط به مجاری بیضه را تشکیل می دهد و اگر پیچ های آن را باز کنیم طول این لوله در حدود 4 تا 5 متر می شود.

اپی دیدیم در روی شطح پشتی بیضه از قطب بالایی آن به طول 5/3 سانتیمتر به پائین کشیده شده است.                مجرای منی بر لوله مستقیمی است که از انتهای زیرین هر اپی دیدیم شروع شده ، پس از گذشتن از کناره پشتی بیضه  وارد شکم می شود. طول این مجرا در حدود 45 سانتیمتر است مجرای منی بر در حقیقت ادامه اپی دیدیم می باشد. وبه عنوان مجرای ترشحی بیضه نیز شرح داده شده است.این مجرا با اعصاب و عروق لنفی وخونی ،تواما طناب منوی را بوجود می آورند.

پیشابراه

لوله است که ادرار ومایع منی از آن عبور می کنند. این لوله از مثانه شروع می شود وبه سوراخ خارجی مجرا در انتهای آلت تناسلی منتهی می گردد

 

.

   کیسه های منی

دو کیسه غشایی مار پیچ کوچک هستند که در عقب مثانه ونزدیک گردن آن قرار گرفته اند  این کیسه ها مایعی ترشح می کنند که تحرک  اسپرماتوزوئید ها را تامین می کند. هر کیسه منی به لوله مستقیم وباریکی ختم می شود که پس از الحاق به مجرای منی بر مربوطه ، مجرای  انزالی را بوجود می آورد.

مجرای انزالی که حدود 5/2 سانتیمتر طول دارد پس از نفوظ به داخل پروستات به قسمت پروستاتیک پیشابراه باز می شود.

 این کیسه حاوی فروکتوز ، اسید های آمینه و ویتامین C   تراوش می کنند. که جهت تغذیه  اسپرماتوزوئید ها بکار می روند.

پروستات

غده ای است مخروطی شکل و تقریبا به اندازه انجیر که در زیر مثانه واقع شده است . این غده قریب 5/2 سانتیمتر اولیه پیشابراه را احاطه  می کند و ماده ای ترشح می نماید که بدلیل واکنش قلیایی در خنثی کردن محیط اسیدی مهبل وکمک به تحرک اسپرماتوزوئیدها موثر است.

غده های کوپر

دو غده کوچک به اندازه نخود هستند که پائین تر از پروستات و درطرفین پیشابراه قرار دارند. این غده ها مایع قلیائی ترشح می کنند که جزئی از مایع منی است

- لازم به یاد آوری است اسپرماتوزوئید به اضافه ترشحات اپیدیدیم ها ، کیسه منی ، پروستات و غده های کوپر مایع منی را بوجود می آورند. 60 درصد این مایع از ترشحات کیسه های منی تشکیل شده است .  PH  آن در حدود 5/7 بوده وتوانائی خنثی ویا تعدیل کردن محیط اسیدی مهبل را دارد.

روشهاي مختلف پيشگيري از حاملگي واستفاده از متدهاي نوين در اين زمينه

دراجراي برنامه هاي بهداشت وتنظيم خانواده واينكه جمعيت يك كشور در حد متعادلي ثابت مانده و يا  با سرعت كمي افزايش يابد، بايستي اقدام به جلوگيري از آبستني كرد . براي رسيدن به اين هدف ، بايد يا آميزش جنسي را تقليل داد و يا روش هايي بكار برد كه با  وجود آميزش جنسي ، لقاح  و آبستني انجام نشود  راه اول  اصولاً عملي  نيست زيرا يكي  از مشخصات  ويژه رفتاري انسان ، ميل زياد او به آميزش و ارضاء  تمايلات جنسي است . از اين رو بشر كوشيده است تا روشهايي ابداع نمايد كه ضمن عمل جنسي ، از لقاح و توليد مثل جلوگيري گردد .

تاريخچه پيشگيري از حاملگي

اگرچه كنترل مواليد ايده اي نو بنظرمي آيد ولي در واقع از زمانهاي بسيار قديم وجود داشته و درورق پاره هايي كه از سالها پيش از ملل متمدن قديمي بدست آمده است معلوم  مي گردد  كه انسان هاي آن  دوره نيز براي جلوگيري از حاملگي تلاش مي نمودند .

درزمانهاي قديم عامل ايجاد بچه را نمي شناختند و چون از تاريخ تماس زن با مرد 9 ماه مي گذشت ، عوامل مختلف جوي را كه در طي اين مدت رخ مي داد عامل آن مي دانستند و برخي ، حاملگي را مانند سيكل ماهيانه زن ، خود بخود مي پنداشتند .

چون زنان هميشه خود منشاء ايجاد بچه مي دانستند و رل پدردر تولد وتناسل بچه را نمي شناختند بنابراين تلاش براي پيشگيري از حاملگي هميشه از طرف زنان  بوده است . زنان ژاپني از كندوي عسل  كه زنبورهاي مرده داشتند و يا  ترشحات  دهان شتر    مي خوردند . زنان آفريقايي از آبي كه درآن مرده    را شستشو داده بودند مي نوشيدند .مصريها بلافاصله پس اززايمان به تعداد سال هايي كه نمي خواستند بچه دارشوند دانه روغن كوچك مي خوردند و يا پلاكهايي را آغشته به ترشحات  كروكوديل نموده  و آنرا مانند ديافراگم مصرف مي نمودند .

هنديها تكه نمك آغشته به روغن را براي اين منظور بكار مي بردند . عده اي از زنان  پس از مقاربت ، بالا و پايين مي پريدند و يا اينكه خودشان را بحالت انقباض  در مي آوردند و نفس را در سينه  حبس    مي نمودند . زنان مسلمان ، فلفل آغشته به مواد ديگري در واژن قرار مي دادند . در برخي منابع به زنان توصيه شده است كه ريشه بعضي از گياهان   را بجوشانند و بصورت دم كرده مانند چاي بخورند . همچنين مصرف مقداري اسفنج را نيز در واژن زن قيد كرده است .

ارسطو مصرف روغن سدر و روغن زيتون را توصيه مي نمود و در يونان ، زنان ، عسل و يا مخلوطي از آب ليمو و الكل و ترياك و سركه را مصرف مي نمودند . سركه و آب ليمو ، قدرت    اسپرم  كشي داشته و عسل و  روغن با خاصيت چسبندگي كه دارند ، از حركت اسپرمها جلوگيري   مي نمايند .

پس از كشف  ميكروسكوپ كه سلول هاي اسپروماتوزوئيد را بصورت فعال در زيرآن مشاهده نموده و  نقش آنها را در باروري  تشخيص دادند ، روش هاي پيشگيري توسط مرد نيز بكار گرفته شد    كه اولين طريقه جلوگيري ، روش منقطع بوده است . بعدها استفاده از كاندوم نيز متداول شد كه به مرور زمان  در اثر پيشرفت علوم  پزشكي  و بهداشت ، روشهاي پيشگيري از بارداري بوجود آمد .

در تقسيم بندي انواع مختلف روشهاي پيشگيري از حاملگي ، متدهاي گوناگوني ارائه گرديده است منجمله اينكه ، اين روشها را بر حسب مدت اثر بخشي ، در دو دسته بشرح ذيل مي توان مورد مطالعه و بررسي قرارداد :

الف - روشهاي فاصله گذاري :

اين روشها عمدتاً درزوج هاي جواني كه به تعداد فرزند دلخواه نرسيده اند ، بمنظور پيشگيري از بارداري بطور موقت بكارگرفته مي شوند .از جمله اين روشها مي توان به روشهاي طبيعي نظيرنزديكي منقطع متدريتميك وروش شيردهي روشهاي هورموني نظير قرص هاي خوراكي ، آمپول هاي تزريقي ، نورپلانت ، حلقه هاي واژينال و چسب هاي ضد بارداري ، روشهاي فيزيكي و مكانيكي نظيركاندوم،ديافراگم مهبلي ، كلاهك دهانه زهدان ، اسفنج مهبلي وآي بودي ، فرآورده هاي اسپرم كش نظيرظله ها ، كرم ها ، كفها ، قرصها و شيافهاي مهبلي اشاره نمود.

ب - روشهاي پاياني :

اين روشها درصورت رسيدن زوجين به تعداد دلخواه فرزندان ، جهت  از بين بردن امكان  باروري بطور دايم ، بكار مي روند كه عمدتاً شامل روشهاي سترون سازي در مردان ( وازكتومي ) و زنان ( توبكتومي ) مي باشد.

* روشهاي موقت پيشگيري از بارداري فقط در صورت داشتن شرايط زير ايده آْل مي باشند

 بي خطر و بدون عارضه جانبي باشند . صددرصد مؤثر باشند .داراي مقبوليت و پذيرش توسط عموم مردم باشند .از نظر اقتصادي بصرفه باشند . بازگشت باروري امكانپذير باشد . استفاده از روش ، آسان باشد .

مستقل از آميزش جنسي باشد . مدت اثر مناسب و كافي داشته باشد . كمترين نظارت و مراقبت پزشكي را نياز داشته باشد .

طبيعتاً  پيدا كردن يك روش منحصر بفرد كه كليه شرايط فوق را داشته باشد غيرممكن است . به همين جهت به هر زوجي مجموعه اي ازروش هاي مختلف معرفي مي گردد  تا بر حسب نيازها و شرايط شان ، روش  مناسبي را با همه  مزايا و معايبش ،  بطور آگاهانه انتخاب نمايند

 

 

 

.

دراين مجموعه ، اهم روشهاي پيشگيري ازبارداري كه مورد بحث و بررسي قرار گرفته اند،عبارتند از :

1- نزديكي منقطع

2- متدريتميك ( دوره امن ، متدتقويمي )

 3 - قرصهاي ضد بارداري خوراكي

4- آمپولهاي ضدبارداري

5- نورپلانت ( كپسولهاي كاشتني زير پوست )

6- حلقه هاي واژينال

7- چسب هاي ضدبارداري

8- كاندوم

9- ديافراگم مهبل

10- كلاهك دهانه زهدان

 11.اسفنج مهبلي

 13. آي . يو . دي ( وسيله داخل رحمي )

 14. استفاده از مواد شيميايي اسپرم كش ( ژله ها ، كرم ها ، كفها ، قرصها و شيافهاي مهبلي )

 15. روشهاي جلوگيري از بارداري بعد از مقاربت      ( روشهاي اضطراري )

 16. سترون سازي ( بستن لوله ها درزنان ومردان )

 17- روشهای نوین

1- نزدیکی منقطع

شاید قدیمی ترین روشی که برای پرهیز از بارداری بکار می رفته نزدیکی منقطع باشد. در این روش مقاربت انجام می گیرد ولی جنس مذکر قبل از اینک بخواهد اسپرم را در مهبل بریزد آلت خود را بیرون کشیده و در نتیجه اسپرم در خارج از مهبل انزال می گردد.

اگر چه نزدیکی منقطع روش ساده ای است که نه وسیله ای می خواهد ونه تدارکی قبل از عمل جنسی لازم دارد، هزینه ای بر نمی دارد، همیشه عملی است واحتیاج به آموزش ندارد. لیکن از نقطه نظر روانی ومیزان موفقیت ، این روش چندان مطلوب نبوده و معمولا تا 20 درصد موارد با عدم موفقیت همراه است  زیرا حتی اگر پیش از انزال ، نزدیکی قطع شود ، امکان ریزش اسپرم در مهبل که بمقدار کم قبل از انزال انجام می شود وجود دارد. بنابراین برای کاربرد موفقیت آمیز آن، شخص باید بتواند کاملا خود را کنترل کند.از اینرو این روش ، برای افرادی که انزال زود رس دارند رضایت بخش نیست

از لحاظ مضر بودن این روش نیز در گذشته مباحث زیادی عنوان شده است ، بطوریکه گروهی این طریقه را مسئول ناتوانی جنسی می دانند. در بعضی موارد، استفاده طولانی از این روش سبب عدم رضایت رضایت جنسی وتحریک عصبی بخصوص در زن می شود که شکایت از دردهای زیر شکم وکمر را باعث می گردد.

در صورت ادامه این روش، امکان پیدایش سرد مزاجی واختلالات روان شناختی در طرفین همواره وجود دارد.

2- استفاده از پوشش لاستیکی (کاندوم)

یکی از موثر ترین طرق جلوگیری از انزال نطفه در مهبل استفاده از کاندوم است. کاندوم ورقه نازکی از لاستیک ویا بافت حیوانی است که مورد استفاده آقایان قرار می گیرد.

کاندوم از قرن 17 تا کنون مورد استفاده بوده است این وسیله به آسانی در دسترس عموم بوده احتیاج به تجویز پزشک ندارد . کاندوم علاوه بر اثر ضد حاملگی ، از نقطه نظر پیشگیری از بیماریهای مقاربتی نیز حائز اهمیت است.  

روش استفاده از کاندوم

در استفاده از کاندوم به نکات زیر بایستی توجه نمود:

کاندوم باید قبل از انجام نزدیکی ، بر روی آلت تناسلی در حال نعوظ گذاشته شود. بلافاصله پس از خروج منی وقبل از اینکه حالت نعوظ از بین برود ، باید آلت تناسلی را خارج نمود ودقت کرد که کاندوم از آلت جدا نشود.جهت افزایش میزان تاثیر کاندوم ، می توان از ژل، کرم یا کفهای اسپرم کش استفاده کرد. 

معایب استفاده از کاندوم

ممکن است در حین عمل مقاربت پاره شود. در صورت خرید از بازار آزاد قیمت آن نسبتا گران است.

احساسات جنسی در موقع مقاربت تا اندازه ای کاسته میشود ،بعضی از مردان نسبت به مصرف آن علاقه ای ندارند. ممکن است یکی از طرفین نسبت به آن آلرژی پیدا نماید.

بطور کلی امکان حامله شدن با این روش حدود 10 درصد است.

 

 

4.gif

 

ب- كاندوم زنانه

علاوه بر كاندوم هاي مردانه كه از سابقه مصرف بسيار طولاني تري برخوردار بوده و در سطح بسيار گسترده ، توسط آقايان مورد استفاده قرار مي گيرد ، كادوم هاي زنانه نيز در دهه هاي اخير به بازار عرضه گرديده است . اين سيله به شكل يك كيسه پلاستيكي نازك ، نرم و شل از جنس پلي اورتان) و بطول تقريبي 17 سانتي متر است كه دو لبه انعطاف پذير ، در دو انتها دارد . يك لبه داخلي در قسمت بسته ، كه براي قرار دادن وسيله در واژن بكار مي رود و آن را در محل نگه مي دارد و يك وسيله ، يكبار مصرف بوده و قبل از نزديكي در واژن قرار داده مي شود

 

 

5.gif

مزيت كاندوم هاي زنانه اين است كه در كنترل زن هستند ، نه در كنترل مرد . لذا براي خانمي كه در معرض خطر بالايي براي بيماري آميزشي قرار دارد ، اگر همسرش از پوشيدن كاندوم مردانه امتناع كند ، استفاده از كاندوم زنانه و بلحاظ آنكه دستگاه تناسلي داخلي و قسمت اعظم دستگاه تناسلي خارجي را مي پوشاند و يك روش پيشگيرانه خوب محسوب مي گردد . ميزان اثر كاندوم هاي زنانه ، در مقايسه با نوع مردانه آن ، كمتر مي باشد .

1-       قرصهای ضد بارداری

طرز استفاده از قرصهای ضد بارداری ، قرصهای پیشگیری معمولا در یک دوره 21 روزه که از روز پنجم قاعدگی آغاز می شود تجویز می گردد.در فاصله 1 تا 5 روز پس از پایان یافتن قرص ، قاعدگی ماهانه با خونروی کمتر از معمول شروع می گردد.

معمولا حدود یک هفته پس از پایان یافتن قرص، خوردن قرص برای دوره جدید آغاز می شود. با استفاده از این قرص ها طول دوره ماهانه در حدود 28 روز است.

از آنجائی که خانمها با مصرف قرص ضد آبستنی، تخمک گذاری نمی کنند، پس قاعدگی حقیقی ندارند.

قرص های ترکیبی پیشگیری از بارداری

توضیح روش :   یـکی از روش های جلوگیری از بارداری ، مـصرف قرص های ترکیبی( حـاوی استـروژن و پروژسترون ) است که به دو شکل یک مرحله ای( HD , LD )وسه مرحله ای ( تری فازیک ) موجود می باشد .  مصرف این قرصها هر روزه بوده و تجویز آنها توسط کارکنان بهداشتی تعلیم دیده انجام می شود .

مکانیسم عمل :

1- جلوگیری از تخمک گذاری

2- تاثیر بر مخاط داخلی رحم ( اندومتر )

3- ایجاد مشکل در ورود اسپرم به داخل رحم به دلیل افزایش ضخامت موکوس سرویکس

4- جلوگیری از لقاح از طریق تاثیر بر حرکات لوله های رحم

اثر بخشی :

اثر بخشی قرص های ترکیبی در صورت مصرف صحیح ، 9/99 درصد است .

بهتر است قرص را هر روز در ساعت معین مثلا بعد از شام یا قبل از خواب خورد زیرا علاوه بر این که فراموش نمی شود، سطح هورمون را نیز در خون در حد ثابتی نگه می دارد.

با توجه به اینکه بسته های قرص معمولا محتوی 21 قرص حاوی هورمون هستند پس خوردن آنها  سه هفته طول می کشد.

تذکرهای حین مصرف :

   الف : فراموشی مصرف قرص LD و HD :

1- در صورت فراموشی خوردن یک قرص و بخاطر آوردن آن تا زمان مصرف قرص بعدی ، به محض به یاد آوردن قرص فراموش شده ، آن قرص خورده شده و خورده بقیه قرص ها طبق معمول ادامه می یابد .

فراموشی مصرف قرص LD و HD ادامه

2- چنانچه دو قرص فراموش شود ، به محض به خاطر آوردن در دو شب بعد ، هر شب دو قرص خورده شده و بقیه قرصها طبق معمول ادامه یافته و تا یک هفته نیز از یک روش کمکی پیشگیری از بارداری استفاده می شود

3- در صورت فراموشی بیش از دو قرص در هر زمان از سیکل ، خوردن بقیه قرصها ( روزی یک عدد ) ادامه یافته و به مدت یک هفته از روش کمکی دیگر نیز استفاده شده و بلافاصله پس از اتمام این بسته ، مصرف بسته بعدی ( بدون فاصله هفت روزه ) آغاز می گردد.

میزان اثر بخشی قرصهای ضد حاملگی

در صورتیکه قرصهای ضد بارداری بطور منظم استفاده شوند، میزان اثر آنها تا 9/99 در صد در سال است، بعبارت دیگر از هر هزار نفر زن  چنانچه مرتبا از قرصهای ضد حاملگی مصرف کنند یک نفر از آنها در عرض یک سال حامله خواهد شد. اما بعلت فراموشی یا تعویض قرص یا عدم دسترسی به کلینیک، عدم موفقیت را از 1/0 تا 6/2 درصد در سال تغییر داده است.

با این حال استفاده از قرصهای ضد حاملگی در زمره مطمئن ترین روشهای جلوگیری از بارداری قرلر دارد.

زمان شروع استفاده از قرص های ترکیبی پیشگیری از بارداری ترکیبی :

1- مصرف این قرصها باید در پنج روز اول قاعدگی ( روز اول تا روز پنجم ) آغاز گردد . برای اطمینان بیشتر بهتر است که مصرف آن از روز اول خونریزی قاعدگی شروع شود . قرص در ساعت خاصی از شبانه روز تا پایان بسته 21 عددی خورده می شود . مصرف بسته بعدی پس از یک فاصله هفت روزه آغاز خواهد شد .

2- مصرف این قرصها پس از زایمان و در دوران شیردهی به دلیل تاثیر آنها بر روی شیر مادر ( کم کردن مقدار و ترشح شدن آن در شیر ) توصیه نمی شود.

(مصرف آن در مادران شیرده تا 6 ماه پس از زایمان ، منع مطلق دارد .)

3- اگر مادر پس از زایمان به فرزند خود شیر ندهد ، می تواند مصرف این قرصها راسه هفته پس از زایمان آغاز نمائید

4- مصرف این قرصها را می توان در پنج روز اول بلافاصله بعد از سقط آغاز نمود

4- آمپول های ضد بارداری

آمپولهای ضد بارداری غالبا حاوی مقدار قابل توجهی هورمون پروژسترون می باشد که در جهت جلوگیری از تخمک گذاری، تغییر ترشحات دهانه رحم وغیر قابل نفوذ کردن آن برای اسپرم وهمچنین نا مناسب نمودن مخاط رحم برای لانه گزینی عمل می نمایند. این دارو را می توان هر چند ماه یکبار بصورت آمپول داخل عضلانی تزریق نمود.

میزان اثر

میزان اثر آمپولهای ضد بارداری کم وبیش شبیه قرصهای ضد بارداری است وعدم موفقیت این روش در حدود یک در صد گزارش شده است . تکنیک تزریق در این روش اهمیت بسیار دارد، بطوریکه توصیه می شود در عمق عضلات تزریق گردد زیرا تزریق سطحی وزیر جلدی، میزان عدم موفقیت را افزایش می دهد.

 

  

5- متد ریتمیک (دوره امن )

اساس این روش که بنام روش تقویتی هم نامیده می شود، بر این است که وشوهر در فاصله زمانی که باروری در دوره ماهانه جنسی وجود دارد، از نزدیکی خود داری کنند، بکار گرفتن این روش بستگی به امکان مشخص کردن زمان باروری در دوره ماهانه قاعدگی دارد.

کناز مشخص نمود تخمک گذاری 15 روز پس از آغاز قاعدگی اتفاق می افتد.

اگینو عقیده دار تخمک گذاری 12 تا 14 روز پیش از شروع قاعدگی بعدی انجام می شود.

 امروزه تخمک گذاری را در روز 12 تا 16 یعنی 14 + یا – 2 روز پیش از شروع قاعدگی می دانند. 

تعیین زمان تخمک گذاری

روش استفاده از درجه حرارت بدن

 حرارت بدن در حدود 12 تا 36 ساعت پیش از تخمک گذاری پایین می افتد و 12 تا48 ساعت پس از تخمک گذاری در حدود 4/0 درجه سانتیگراد بالا می رود. افزایش      درجه حرارت بدن را ناشی از افزایش سطح پروژسترون می دانند. افزایش درجه حرارت بمدت 3 روز متوالی، نشانه آن است که تخمک گذاری انجام شده است.

روش استفاده از تغییرات مخاط دهانه رحم

اکثر زنان در چند روز اول بعد از قاعدگی، در واژن خود احساس خشکی می نمایند. سپس زن از وجود تر شحات چسبناک خبر می دهد که این ترشحات چند روز بعد، رقت بیشتری پیدا کرده و زن احساس خیسی ترریجا فزایندای را دارد. آخرین روزی را که این احساس خیسی یا نرمی وجود دارد بنام روز اوج می نامند ومصادف با تخمک گذاری و زمانی است که استروژن در بالا ترین سطح خود می باشد

 

 

6.gif

جلوگيري از بارداري به روش شيردهي :

در ارتباط با روشهاي طبيعي پيشگيري از بارداري ، لازم است صحبت مختصري نيز راجع به نحوه جلوگيري از بارداري به روش شيردهي داشته باشيم . اين روش كه از دير باز مورد توجه بوده است ، بر مبناي مشاهده ميزان پايين باروري در دوره شيردهي بوجود آمده و نشان داده است كه شير دادن مستمر در طول شبانه روز، در 6 ماه اول شير دادن ، حفاظت در برابر بارداري را تأمين مي نمايد .

طي شيردهي با مكيدن پستان و بالا رفتن هورمون پرولاكتين ، ميزان هورمون GnRH كاهش مي يابد . اين امر باعث كاهش هورمونهاي LH و FSH گرديده و لذا تخمك گذاري مهار مي شود . مدت اين مهار متفاوت است و تحت تأثير تعدا دفعات و مدت شيردهي و فاصله از زمان زايمان قرار مي گيرد . در 6ماه اول پس از زايمان به خصوص اگر مادر پريود نشود و نوزاد فقط شير مادر بخورد بازگشت تخمك گذاري بعيد است . اما پس از آن تا زماني كه قاعدگي بر مي گردد يا غذاي كمكي براي كودك شروع مي شود ، بايستي روش  ضد بارداري مناسبي انتخاب شود . ضمناً در دوره شيردهي فقط روشهاي هورموني حاوي استروژن چون با خطر كاهش شير مادر همراه هستند نبايد استفاده شوند و بقيه روشها قابل استفاده اند .

نورپلانت يا كپسولهاي هورموني كاشتني :

از روشهاي   نسبتاً جديد پيشگيري از حاملگي بوده و به شكل كپسولهايي است كه حاوي نوعي هورمون پروژسترون  مي باشد . نوع كلاسيك ان حاوي 6 كپسول مي باشد كه تا حدود 5 سال فرد مصرف كننده را بر عليه حاملگي محافظت       مي نمايد . كپسولها غير قابل جذب هستند ولي هورمون داخلي آنها به تدريج جذب گرديده و بعد از 5 سال ، اثرات ضدحاملگي آن كاهش يافته و احتمال خطر حاملگي بيشتر مي گردد .

مكانيسم عمل نورپلانت

چگونگي اثر نورپلانت مشابه قرصهاي جلوگيري از حاملگي است . بدين معني كه با مهار تخمك گذاري در بيش از 50 درصد پريودها ، ضخيم و غير قابل نفوذ نمودن ترشحات مخاطي دهانه رحم براي عبور اسپرم ، و نا مناسب ساختن اندومتر براي لانه گزيني تخم ، اثرات ضدبارداري خود را اعمال مي نمايد .

نحوه كاشت و خارج ساختن نورپلانت :

كاشتن نورپلانت با بيحسي موضعي و ايجاد شكاف كوچكي بطول 4-5 ميلي متر در زير پوست بازو يا ساعد ، تحت شرايط استريل انجام مي گيرد . اين عمل حدود 5 دقيقه طول كشيده و نياز به بخيه ندارد . كپسولها را مي توان در دوران قاعدگي ، بلافاصله پس از سقط و يا 3-6 هفته پس از زايمان جاگذاري نمود . ضمناً ويزيت يك هفته پس از كاشت كپسول ، ويزيت بعدي 6 ماه بعد و كنترل هاي بعدي ، سالي يكبار است .

   نورپلانت را مي توان بدلايل شخصي و يا طبي نظير حاملگي ، دردهاي شديد پايين شكم ، خونريزي سنگين واژينال ، درد بازو ، تجمع يا خونريزي اطراف محل جاگذاري ، حملات ميگرن و سردردهاي مزمن و شديد ، و تاري ديد ، خارج كرد كه اين امر ، كمي مشكل تر از كاشت آن بوده و حدود يك ربع طول مي كشد . اضافه مي نمايد تاخيري در بازگشت باروري بدنبال خروج نورپلانت وجود ندارد .

 

 

7.gif

 

 

 

موارد مصرف نورپلانت :

استفاده از اين روش ، بيشتر براي كسانيكه داراي ويژگيهاي مشروحه ذيل هستند ، مناسب مي باشد :

خانمهايي كه از مصرف روزانه قرص احتراز دارند و تمايلي به استفاده از وسيله پيشگيري قبل از نزديكي نشان نمي دهند .

خانمهايي كه نمي خواهند بدليل عوارض قلبي عروقي از قرصهاي جلوگيري تركيبي  كه حاوي استروژن و يا هورمونهاي ديگر است استفاده نمايند .

خانمهايي كه مي خواهند بين تولد فرزندانشان فاصله طولاني ايجاد شود ، در عين حال نمي توانند يا نمي خواهند عقيم شوند

خانمهايي كه در حال شيد دادن هستند و احتياج به جلوگيري از حاملگي دارند .

خانمهايي كه در سن نزديك يائسگي هستند و به دلايلي نمي خواهند قرص جلوگيري مصرف كنند ، و در ضمن نمي خواهند عقيم شوند .

مزاياي نورپلانت :

   از جمله مزاياي نورپلانت اينكه : طولاني اثر است . يك روش قابل برگشت مي باشد . بدون ارتباط با عمل جنسي است . ميزان موفقيت آن بالا است . خود فرد در موفقيت يا عدم موفقيت آن نقشي ندارد . براي دوران شيردهي مناسب است . براي افرادي كه منع مصرف استروژن دارند ، مناسب مي باشد . باعث كاهش كمخوني و كاهش خطر سرطان رحم مي گردد .

معايب نورپلانت :

گذاشتن و برداشتن آن نيازمند عمل جراحي است . احتمال خونريزي و هماتوم ( خون مردگي ) و مسايل مرتبط با جراحي كوچك را مي تواند همراه داشته باشد . داوطلب امكان قطع روش را شخصاً ندارد . هيچ مصونيتي در مقابل بيماريهاي آميزشي نمي دهد .

عوارض نورپلانت :

استفاده از اين روش ، خوشبختانه عوارض خطرناك و جدي در بر ندارد . شايع ترين عارضه جانبي آن ، اختلال در قاعدگي است . ضمناً سردرد ، آكنه ، دردهاي عضلاني ، افسردگي ، بيقراري ، اضطراب ، افزايش وزن و خارش موضعي نيز در برخي موارد گزارش گرديده است .

موارد منع استفاده از نورپلانت :

در موارد خونريزيهاي غيرظبيعي و تشخيص داده نشده رحمي ، بيماريهاي كبد ، اختلالات خوني ، حامله بودن يا مشكوك به حاملگي ، هر نوع بيماري مزمن يا عمومي بدن ، سرطان پستان و كسانيكه داروهاي ضدانعقادي مصرف مي كنند ، نورپلانت توصيه نمي گردد .

ميزان اثر : اثر بخشي كپسولهاي نورپلانت بسيار بالا بوده و ميانگين بارداري در اين روش ، حدود 5/0 درصد براي سالهاي اوليه و حدود 1 درصد براي سالهاي پاياني استفاده از آن ، گزارش كرديده است .

حلقه هاي واژينال:

حلقه هاي واژينال ، حلقه هاي نازك ، شفاف و انعطاف پذير هورمون داري مي باشند كه در داخل واژن قرار گرفته و هورمونهاي آزاد شده از حلقه ، ضمن مهار تخمك گذاري ، ترشحات دهانه رحم را غليظ نموده و به عنوان سدي در برابر نفوذ اسپرمها عمل مي نمايند . نوعي از اين حلقه ها حاوي هورمون پروژسترون مي باشد كه به مدت 3ماه در واژن قرار داده مي شود . نوع ديگر حلقه هاي واژينال ، شامل هورمون پروژسترون و استروژن مي شاد كه به مدت 3هفته در واژن باقي مانده و موقع پريود ، به مدت 1هفته برداشته مي شود . اين حلقه ها در طي 5 روز اول سيكل قاعدگي در واژن جداگذاري مي شوند .

   اختلالات قاعدگي از جمله عوارض اين روش بوده ، ضمناً تحريك مخاط واژن و ترشح واژينال ، حساسيت پستانها ، تهوع و افزايش وزن نيز در برخي از مصرف كنندگان ديده مي شود . احتمال افتادن حلقه ها نيز وجود دارد .

   ميزان اثربخشي حلقه هاي واژينال ، كمتر از نورپلانت بوده و ميانگين بارداري در استفاده از اين روش حدود 2 درصد گزارش گرديده است .

 

 

چسب هاي ضدبارداري

اين چسب ها حاوي هورمون پروژسترون و استروژن مي باشند كه مي توان آنها را براي 3هفته روي شكم ، باسن ، بازو و يا پشت چسباند . چسب ها مربع شكل بوده و اندازه انها حدود 5/4 سانتي متر مي باشد . چسب ها با آزاد كردن تدريجي هورمونهاي استروژن و پروژسترون از طريق پوست ، باعث مهار تخمك گذاري و غليظ گرديدن ترشحات دهانه رحم شده و نهايتاً مانع بارداري مي گردند .

   استفاده از چسب ها را بايستي در طي 5 روز اول سيكل قاعدگي شروع نمود . بلحاظ انكه هر چسب يك هفته از بارداري جلوگيري مي نمايد ، لذا هر هفته آنها را بايستي تعويض نموده و در جاي ديگري چسباند . در اين روش ، در طي يك ماه ، فقط 3 هفته از چسب هاي ضدبارداري استفاده مي گردد . سپس 1هفته مصرف نمي شود تا خونريزي آغاز گردد.  در صورتيكه چسب بطور اتفاقي كنده شد ، اگر از كنده شدن ان بيش از 24 ساعت گذشته باشد ، مي توان آن را دوباره چسباند ، ولي اگر بيش از 24 ساعت از زمان كنده شدن ان گذشته باشد ، بايد در آن ماه از يك روش پيشگيري ديگر استفاده نمود . استفاده از اين روش ممكن است ضمن اختلال در قاعدگي ف باعث تحريك يا قرمز شدن پوست در محل چسب گرديده و عوارضي از قبيل سردرد ، حساسيت پستانها و دردهاي شكمي بدنبال داشته باشد . ميانگين بارداري در اين روش حدود 1 درصد گزارش گرديده است . بعضي مطالعات اثربخشي ، نشان مي دهند كه چسب هاي ضدبارداري حتي ممكن است از قرص ها مؤثرتر باشند .

استفاده از اي.يو.دي:

قرار دادن آی یو دی در رحم نیز طی 5 روز اول بعد از آمیزش محافظت نشده که احتمال بارداری می رود ،  می تواند به عنوان روش اضطراری مورد توجه باشد . بدیهی است تمام معیارهای واجد شرایط بودن برای جایگذاری آی یو دی ، در فوریت ها نیز بایستی رعایت گردد .

مکانیسم عمل آی یودی :

مکانیسم اثر آی یو دی به درستی شناخته شده نیست ولی اظهار نظرهای متعددی در این زمینه بیان گردیده است از جمله این که معتقدند : وجود آی یو دی در رحم ، در انتقال اسپرم دخالت داشته و حرکات آن را در مراحل  اولیه کند می کند . حرکات دودی لوله های رحمی در زنانی که آی یو دی دارند شدت یافته و موجب می شود که تخم لقاح یافته قبل از آمادگی لازم جهت جایگزینی در آندومتر دفع گردد . وجود آی یو دی در رحم ، انقباضات رحمی را شدت بخشیده و مانع لانه گزینی می گردد . حضور آی یو دی در رحم ، با برهم زدن تعادل بیوشیمیایی و آنزیمی آندومتر و همچنین با ایجاد التهاب در آن ، مانع لانه گزینی تخمک گشنیده شده می گردد و بالاخره این که آی یو دی روی مرحله لقاح اثر گذارده و مانع بارور شدن تخمک توسط اسپرماتوزوئیدها می گردد.

زمان مناسب برای قرار دادن آی یو دی :

مناسب ترین موقع برای جایگزینی آی یو دی در رحم ، چند روز آخر قاعدگی است ، زیرا خونریزی که قهراً  به هنگام قرار دادن آی یو دی در رحم به وجود می آید بحساب قاعدگی گذاشته شده و از نقطه نظر پسیکولوژی داوطلبان حائز اهمیت است . از طرف دیگر هنگام قاعدگی ، دهانه زهدان بازتر و نرم تر از اوقات دیگر دوره ماهانه است . نکته مهم دیگر این که وقتی آی یو دی هنگام قاعدگی گذاشته شود ، دیگر مسئله حامله بودن داوطلب مطرح نیست . در عین حال به این مسئله نیز بایستی توجه نمود که اگر گذاردن آی یو دی محدود به اوقات قاعدگی گردد ، ممکن است به برنامه های تنظیم خانواده لطمه وارد نموده و در فاصله زمانی که در انتظار شروع قاعدگی هستیم داوطلب را از دست داده و یا او را در معرض خطر حاملگی ناخواسته قرار دهیم . لذا قرار دادن آی یو دی در هر زمانی که داوطلب مراجعه می کند ، می تواند انجام گیرد به شرطی که حامله نباشد . ضمناً انجام این کار بلافاصله بعد از زایمان به علت بالا بودن میزان درصد خروج خود به خودی و احتمال سوراخ شدن رحم توصیه نمی شود و بهتر است 8 هفته و به طور ایده آل 12 هفته بعد از زایمان به تعویق افتد . شایان ذکر است گذاردن آی یو دی پس از سقط های درمانی نیز زمان مناسبی جهت این کار محسوب می گردد .

   قبل از جاگذاری آی یو دی در رحم ، بهتر است آن را به خانم ها نشان داد تا آن را بشناسند و بتوانند از طریق نخ وسیله ( آی یو دی دارای نخی است که هنگام جاگذاری آن در رحم ، نخ آن بلافاصله 2-3 سانتی متر از سوراخ خارجی سرویکس بیرون گذارده می شود ) آن را کنترل نمایند زیرا وجود نخ آی یو دی در مهبل ، دال بر وجود خود وسیله است . در صورت عدم لمس نخ که حاکی از دفع وسیله می باشد ، بایستی در اسرع وقت به پزشک معالج خود مراجعه و تا قبل از مراجعه ، از وسیله  پیشگیری دیگری مانند کاندوم استفاده شود . ضمناً کنترل و پیگیری های 6 هفته پس از جاگذاری ، به منظور تعیین این که بیمار تا چه حد از آی یو دی خود راضی است ، اطمینان از وجود آن در رحم ، ارزیابی درد موجود و مراقبت از این که عفونتی در کار نباشد ، توصیه می گردد . به دنبال  این معاینه ، کنترل بعدی سه ماه بعد ، سپس 6 ماه بعد و پس از آن سالانه است .

 

 

 

8.gif

 

 

مزایای آی یو دی :

برای اکثر زنان ، به ویژه زنانی که حاملگی های قبلی داشته و حداقل یک بار زایمان کرده اند ، روشی راحت ، بسیار مؤثر و طولانی اثر در جلوگیری از حاملگی است . پس از آنکه آی یو دی در داخل رحم قرار گرفت ، کار دیگری جز کنترل هر چند وقت یک بار و اطمینان از در محل بودن آن ( لمس رشته انتهایی آی یو دی ) ضرورت ندارد . وقتی آی یو دی را خارج کنند در زن سالم ، باروری به سرعت  برگشت می یابد . استفاده از آی یو دی اثری بر نزدیکی زن و مرد ندارد . آی یو دی روش مطلوبی برای استفاده در ایام بعد از زایمان بوده و برای زنان شیرده ، وسیله ای بسیار مناسب به شمار می رود

عوارض استفاده از آی یو دی :

مهم ترین عوارض بالنسبه شایع آی یو دی ، حاملگی و بیماری های التهابی لگن می باشد لیکن عوارض دیگری چون دفع خودبخودی آی یو دی ، سوراخ شدن رحم ، کرامپ و خونریزی نیز می بایست مورد توجه قرار گیرند  .

    علاوه بر موارد فوق ، وجود آی یو دی اغلب موجب تغییراتی در دوره ماهانه می شود . اولین و گاه دومین قاعدگی بعد از وارد کردن ابزار درون زهدانی ، سنگین تر و طولانی تر است . چون این حالت ممکن است در 20 تا 30 درصد زنان پیش بیاید ، باید آنها را از این مطلب کاملاً آگاه کرد که نگران نشوند . معمولاً این حالت مربوط به تطابق زهدان با جسم خارجی است که به تدریج روال عادی پیدا می کند و خونریزی ماهیانه به وضعیت عادی برمی گردد . قاعدگی دردناک به خصوص در زنانی که نزاییده اند ممکن است با کار گذاردن ابزار درون زهدانی شدت پیدا کند . البته در بسیاری از زنان پس از استفاده از آی یو دی انقباضات شدید عضلانی و قاعدگی دردناک کاهش یافته است . به هر حال اگر استفاده از آی یو دی ، سبب افزایش خونروی و یا درد گردیده و یا با عوارضی نظیر حاملگی ، بیماری های التهابی حاد ، بدخیمی دهانه رحم یا آندومتر ، سوراخ شدن و دفع قسمتی از آی یو دی ، همراه گردد بایستی آن را خارج نموده  و از روش پیشگیری دیگری استفاده شود . بدیهی است در زنانی که یائسه شده اند ( یک سال بعد از آخرین قاعدگی ) و همچنین آی یو دی هایی که مدت مصرف آنها منقضی شده است ، این وسیله بایستی بیرون آورده شود .

موارد منع استفاده از آی یو دی :

ناهنجاری های رحمی ، بیماری های آماسی لگن ، سل تشخیص داده شده لگن ، اختلالات و تومورهای کبدی ، سرطان پستان و بیماری های کم خونی موضعی قلب ، از جمله موارد منع استفاده از این وسیله داخل رحمی به شمار می روند . ضمناً زنان در معرض بیماری های مقاربتی ، نباید از این وسیله استفاده نمایند .

علایم هشدار دهنده :

در صورت بروز علائمی نظیر : حاملگی ، درد شکمی ، درد هنگام نزدیکی ، ترشحات غیر طبیعی و عفونی  ، احساس کسالت  و تب و لرز ، عدم لمس نخ آی یو دی ، سریعاً بایستی به پزشک متخصص زنان و زایمان مراجعه شود .

میزان اثر آی یو دی :

عدم موفقیت در استفاده از این روش ، حدود 3 درصد می باشد . پس از گذاشتن آی یو دی ، فرد نقشی در میزان عدم موفقیت آن ندارد و این امر اغلب ناشی از دفع و یا جایگزینی نادرست این وسیله می باشد . لازم به یادآوری است هرگونه نگرانی نازایی ناشی از استعمال آی یو دی کاملاً بی اساس بوده و امکان حاملگی پس از عدم استفاده از آن ، همواره وجود دارد.

13- استفاده از مواد شیمیایی اسپرم کش

(Chemical  Methods)  ژله ها ، کرم ها ، کف ها ، قرص ها ، شیاف های مهبلی :

یکی از روش های مؤثر و بسیار قدیمی برای از بین بردن اسپرمها ، قراردادن مواد گوناگون در داخل واژن ، قبل از مقاربت است . از جمله این مواد ، اسپرم کش ها می باشند که عوامل شیمیایی هستند و اسپرم ها را قبل از رسیدن به مجاری تناسلی بالاتر ، از بین برده و یا غیر فعال می نمایند . بدین معنی که غشاء سطحی اسپرم ها را تخریب نموده و با ایجاد سد شیمیایی مانع حاملگی می گردند . ماده اصلی و فعال در این ترکیبات ، معمولاً نونوکسینول 9 ( Nonoxynol-9 ) می باشد .

 انواع مهم اسپرم کش ها عبارتند از :

ژله ها و کرم های ضد آبستنی که از نقطه نظر جلوگیری از بارداری ، فرقی بین ژله و کرم نیست و انتخاب و ترجیح یکی از آنها بر دیگری ، بستگی به سلیقه و نظر شخصی مصرف کننده دارد .

کف های مهبلی که هنگام مصرف به صورت کفی در داخل مهبل جای می گیرد .

قرص های مهبلی که ماده نطفه کش را به جای آن که به صورت کرم یا ژله درآورند ، به شکل قرص هایی در آورده اند که به محض تماس با رطوبت حل می شوند .

شیاف های مهبلی که با دست گذاشته می شوند و همانند قرص ها عمل می نمایند .

اسپرم کش ها باید در هر آمیزش جنسی و تقریباً حدود 20 دقیقه قبل از مقاربت ، به وسیله دست و یا با استفاده از اپلیکاتور ، در قسمت کاملاً فوقانی واژن ، در تماس با دهانه رحم قرار داده شوند و لازم است پس از نزدیکی ، حداقل تا 6 ساعت ، از شست و شوی  مهبلی نیز خودداری  گردد .

علیرغم مزایایی که برای اسپرم کش ها از قبیل : بی خطر و ارزان بودن ، طرز استفاده آسان ، قابل برگشت بودن روش ، محافظت در برابر برخی از بیماری های مقاربتی ، مناسب بودن برای دوره شیردهی و ... می توان قایل شد ، لیکن کاربرد این مواد دارای  معایبی نیز می باشند

بعضی زوج ها ممکن است از خیس و یا لزج کننده این مواد شاکی باشند . ممکن است باعث آزارهای مخاط واژن و یا بروز ضایعات التهابی در مرد یا زن گردند . ممکن است اثر لزج کننده بیش از حدی در حین نزدیکی ایجاد نمایند .

ممکن است لذت جنسی را در حین مقاربت کاهش دهند . ممکن است باعث ترشح واژینال شوند .

ظروف و قوطی حاوی این مواد ممکن است جاگیر بوده و نیاز به جای بیش تری برای نگهداری داشته باشد . ضمناً در صورت عدم مراقبت صحیح ، بر اثر گرما و رطوبت خراب شوند .

قرص ها و شیاف های اسپرم کش هنگام حل شدن ، ممکن است اثر گرما زایی داشته باشند .

به طور کلی  اگر چه مواد شیمیایی مختلف که به قصد جلوگیری از حاملگی به کار می روند عوارض جانبی مهمی ندارند و رآکسیونهای آلرژیک ناشی از استعمال آنها نادر است ، لیکن به دلیل عدم موفقیت کامل در جلوگیری از حاملگی که در حدود 20 درصد و گاهی بالاتر می باشد ، بهتر است این مواد را با روش های دیگر از قبیل کاندوم و یا دیافراگم تواماً به کار برد .

14 - روش های جلوگیری از بارداری بعد از مقاربت  ( روش های اضطراری )

n      Emergency  Post Coital Contraceptioz

سال ها قبل انسان ها در مقابل بارداری ، هیچ راه اطمینان بخشی نداشتند که از وقوع آن جلوگیری به عمل آورند . تنها راه ، انتظار فرارسیدن قاعدگی بعدی بود . در حقیقت سرنوشت خود را به طبیعت واگذار می کردند تا چه اتفاق خواهد افتاد . آیا آنها با یک حاملگی ناخواسته مواجه خواهند شد یا بخت یارشان بوده و این بار هم از معرکه سالم خواهند جست . لیکن در حال حاضر روشهایی در دست است که اگر اتفاقاً مقاربت بدون استفاده از روشهای جلوگیری صورت گیرد ، می توان از آن متدها استفاده کرده و تا حدود قابل توجهی از بارداری جلوگیری نمود . شستشوی مهبلی ، مصرف هورمونها ، تخلیه سریع محتویات رحم و استفاده از اي .يو.دي ازآن جمله اند .

شستشوی مهبلی :

شستشوی واژن پس از نزدیکی ، یکی از روش های بسیار قدیمی ولی غیرقابل اطمینان می باشد . از آنجایی که در بعضی موارد ، اسپرم 9 ثانیه پس از انزلال در مخاط سرویکس یافت می شود ، نتیجه این روش بسیار ناچیز بوده و عدم موفقیت آن حدود 40 درصد گزارش گردیده است . با این وجود باید گفت که اقدام به آن برای جلوگیری از آبستنی از اقدام نکردن بهتر بوده و در مواقعی که سایر وسایل مؤثرتر در دسترس نیستند ، از هیچ بهتر است .

مایع شستشو می تواند آب ساده یا آبی که ماده ای اسپرم کش به آن افزوده شده است باشد . به ترکیبات شیمیایی با فرمولهای پیچیده نیازی نبوده و از محلول هایی نظیر آب لیمو یا سرکه به میزان دو قاشق غذاخوری در یک لیتر آب ، جهت شستشوی مهبل می توان استفاده نمود . باید دانست که استفاده از مواد ضدعفونی قوی برای شستشو مهبل اغلب تحریک مخاط واژن گردیده ، منجر به زخم و التهاب و حتی گاهی عوارض بسیار شدید در استفاده کنندگان از این روش می گردد . ضمناً شستشو باید چندبار تکرار شود .

مصرف هورمونها :

ترکیبات استروژنی و پروژسترونی پر استفاده ترین روش پیشگیری از حاملگی ، پس از نزدیکی است که به آن  ، قرص صبح روز بعد Morning after pill هم گفته می شود . در این روش می توان در طی 72 ساعت اول پس از نزدیکی ، از دو عدد قرص HD و یا 4 عدد قرص LD در اولین فرصت استفاده کرد و سپس 12 ساعت بعد از آن تکرار نمود . مکانیسم اثر این روش ، مهار یا به تاخیر انداختن تخمک گذاری ، نامناسب بودن مخاط آندومتر و اختلال در حرکات لوله ها می باشد  اثر بخشی این روش ، بسیار بالا و حدود 98 درصد می باشد .

شایع ترین عارضه در مصرف این قرص ها ، تهوع و استفراغ است که می توان برای رفع آن یک ساعت قبل از مصرف قرص ها از داروهای ضد تهوع استفاده نمود و یا قرص ها را همزمان با غذا مصرف کرد . در صورت استفراغ تا 2 ساعت پس از استفاده از این روش ، خوردن مجدد قرص ها ضروری است . اختلال در قاعدگی ، سر درد و سر گیجه گاهی دیده می شود .

علاوه بر داروهای فوق ، از داروهای دیگری نظر دانازول ( Danazol ) و Mifepristone  ( RU 486  ) نیز می توان ، در نزدیکی های حفاظت نشده و مشکوک به حاملگی ، طبق نظر پزشک معالج ، استفاده نمود .

تخلیه سریع محتویات رحم :

انجام دیلاتاسیون و کورتاژ آندومتر قبل از لانه گزینی سلول تخم ، روش مؤثر دیگری در جلوگیری از حاملگی است . این روش در جمهوری اسلامی ایران ، بجز در مواردی که انجام آن توسط کمیسیون های پزشکی تأیید گردیده است ( سقط درمانی ) مجاز نمی باشد .

سترون سازی : (Sterilization)

در صورتی که زوجی تعدا فرزندان دلخواه خود را دارا بوده و دیگر تمایلی به داشتن اولاد بیش تر نداشته باشند ، می توانند از روش بستن لوله استفاده نمایند . این روش شامل بستن لوله های ناقل اسپرم در مردان و یا لوله های رحمی در زنان می باشد . سترون سازی مؤثرترین روش برای پیشگیری از بارداری بوده ، فقط یک بار به تصمیم گیری نیاز داشته و کارایی آن بسیار بالا است . دستورالعمل بستن لوله ها جهت انتخاب افراد واجد شرایط عبارتند از :

1- مردی که سترون می شود نباید کمتر از 25 و بیش تر از 50 سال داشته باشد .

2- زنی که سترون می شود نباید کمتر از 20 و بیش تر از 45 سال داشته باشد .

3- لازم است زن و شوهری که می خواهند سترون شوند در زمان عمل ، دو کودک زنده سالم داشته باشند .

4- چنان چه زن و شوهری بیش از دو کودک زنده داشته باشند ، می توان حد پایینی سن زن یا شوهر سترون شونده را بر حسب تصمیم جراح عمل کننده تغییر داد .

5- لازم است سترون شونده اعلام نماید که در سترون شدن ، تحت فشار و اجبار نیست .

6- کافی است سترون شونده اعلام نماید که از همه مقاصد عمل آگاه است و می داند که عمل برگشت ناپذیر است و نیز همسر وی پیش از این سترون نشده است .

بستن لوله ها در مردان    (Vasectomy)

وازکتومی عمل بسیار ساده ای است که تحت بی حسی موضعی ، حتی در مراکز بهداشتی – درمانی یا مطب ها به صورت سرپایی قابل انجام است . در این روش مجاری وازدفران که مجاری حمل کننده اسپرم می باشند ، از طریق یک برش کوچک در کیسه بیضه ها قطع می شوند تا مسیر عبور اسپرم از بیضه ها مسدود گردد . در این حالت اسپرم تولید می شود ، ولی توسط بدن از بین می رود و ترشحات تخلیه شده حاوی اسپرم نمی باشد .

در روش جدید که به آن وازکتومی بدون تیغ جراحی گفته می شود ، با استفاده از پنس های مخصوص ، کیسه بیضه سوراخ شده ، سپس مجاری وازدفران از محل سوراخ ایجاد شده خارج و قطع می گردند و محل عمل بدون نیاز به بخیه پانسمان می شود .

مزایای وازکتومی :

1- روش بسیار مؤثر و مطمئن در پیشگیری از بارداری است

2- عوارض آن بسیار نادر است ( عوارض توبکتومی به مراتب بیش از وازکتومی است ).

3 - نیاز به بیهوشی و بستری شدن ندارد .

4 - وسعت برش جراحی از توبکتومی کمتر است و زخم زودتر ترمیم می یابد .

5 - هزینه عمل وازکتومی به مراتب کمتر از هزینه توبکتومی است .

6- تداخلی با توانایی جنسی نداشته و تأثیری بر روی قدرت و تمایل جنسی مرد نمی گذارد.

معایب وازکتومی :

بستن لوله ها در مردان ، عوارض چندانی ندارد و در شرایط مناسب ، هیچ مرگ و میری نباید روی دهد . از جمله عوارض وازکتومی می توان به خون مردگی در کیسه بیضه ، عفونت ، تشکیل دانه های ناشی از تجمع اسپرم ها و پاسخ خود ایمنی ( ایجاد پادتن ضد اسپرم ) اشاره نمود . در موارد نادری ، ایجاد دوباره مجرای منی بطور خود بخود نیز گوارش گردیده است  

گفته می شود که وازکتومی موجب پاسخ خود ایمنی در برابر اسپرم های تولید شده می گردد لیکن هیچ دلیلی  در دست نیست که گمان رود این پادتن ها برای تندرستی فرد زیان آور باشد ولی احتمال آن هست که پادتن های موجود ، علیرغم ایجاد  دوباره مجاری منی بر ، مانعی در راه قابلیت باروری مجدد باشند .

از اثرات روان شناختی نیز باید گفت که بعضی از مردان ، از کاهش میل جنسی ، ناتوانی جنسی ، سر درد و ضعف و ... شکایت دارند که چنین مشکلاتی عمدتاً در افرادی که ناآگاهانه و تحت فشار عاطفی ، وازکتومی را پذیرفته اند دیده می شود  

لازم به یادآوری است که در وازکتومی ، بیمار بلافاصله پس از عمل ، سترون نمی شود و معمولاً پس از حدود 30 مرتبه انزال ، سترون می گردد . لذا بایستی ، در این فاصله زمانی ، از روش های جلوگیری از بارداری استفاده گردد .

موارد منع وازکتومی :

منع مطلقی بذای وازکتومی وجود ندارد ، لیکن در صورت مشاهده مواردی از قبیل بیماری های مقاربتی فعال ، علایم التهاب و عفونت در سیستم تناسلی ، فتق کشاله ران و اختلالات انعقادی ، بهتر است پس از درمان و بهبودی بیمار ، وازکتومی انجام گیرد.

 

 9.gif

 

توصیه های لازم :

برای اطمینان از بهبود زخم به طور عادی و موفق بودن عمل جراحی ، موارد زیر بایستی به بیمار توصیه گردد :

1- باید به بیمار گفته شود که او بلافاصله پس از عمل سترون نمی شود و پیش از آن که آزمایش اسپرم منفی شود لااقل سی مرتبه انزال منی باید صورت گیرد .

2- باید بیمار تا زمان اثبات آزواسپرمی از دیگر وسایل پیشگیری از بارداری استفاده نماید .

3- حداقل تا 24 ساعت پس از جراحی از شست و شوی بدن پرهیز نماید .

4- یک نوع بانداژ یا بیضه بند به مدت 15 روز به کار گیرد و محل زخم را خشک و تمیز نگهداری نماید .

5- تا 24 ساعت پس از عمل ، استراحت نموده و از انجام کارهای سنگین به مدت 15 روز خودداری نماید.

6- به منظور کاهش ورم و خونریزی در محل ، از کیسه یخ برای کمپرس استفاده نماید .

7- وجود مختصری درد و کبودی در موضع عمل ، طبیعی است  ولی اگر با علایمی نظیر تب ، خونریزی ، درد و تورم پس از عمل مواجه شد ، به پزشک مراجعه نماید . 8-5 روز پس از عمل جراحی ، برای برداشتن بخیه ها مراجعه نماید .

پیگیری :

بعد از انجام وازکتومی ، پیگیری با انجام تست های آزمایشگاهی جهت شمارش اسپرم انجام می گیرد . اولین آزمایش برای آگاهی ار فقدان سلول جنسی ، دو ماه پس از عمل انجام می شود . البته برای کنترل عمل و اطمینان از عدم برداشت احتمالی ، آزمایش اسپرم در ماه های چهارم و ششم پس از عمل نیز ضروری است.

بستن لوله ها در زنان(Tubectomy)

در این روش لوله های رحمی مسدود گردیده و در نتیجه از برخورد تخمک با اسپرم ممانعت به عمل آمده و لقاح و باروری صورت نمی گیرد . توبکتومی را می توان در هر زمان از سیکل قاعدگی ، بلافاصله پس از زایمان طبیعی ، هنگام سزارین و همچنین کورتاژ انجام داد .

توبکتومی در اتاق عمل با بیهوشی عمومی و یا بی حسی موضعی انجام می شود ، اما شیوه غالب ، بیهوشی عمومی است . روش عمل بسیار متفاوت است ، ممکن است لوله های رحمی را به وسیله نخ های جراحی بسته و قطعه ای از آن را حذف نمود . در روش دیگر بخشی از لوله را توسط کوتر سوزانده و تخریب می کنند ، همچنین می توان توسط گیره ( کلیپس )  و یا حلقه ، لوله را مسدود نمود . عمل توبکتومی معمولاً به 3 شیوه زیر انجام می گیرد :

الف – مینی لاپاراتومی  :

توسط برش کوچکی در شکم انجام می شود .

ب- لاپاراسکوپی :

با ایجاد سوراخی در زیر ناف توسط تروکار داخل شکم بررسی و لوله ها بسته می شود .

ج - واژینال :

از طریق واژن عمل می شود ، اما به دلیل میزان زیاد عفونت ، این روش چندان مورد استفاده قرار نمی گیرد.

 

 10.gif

 

مزایای توبکتومی :

1- توبکتومی روشی بسیار مؤثر و مطمئن در پیشگیری از بارداری است .

2- بلافاصله پس از عمل مؤثر است .

3- هیچ گونه تأثیری در قاعدگی ، میل جنسی و سن یائسگی نداشته و هیچ تغییری در نتیجه عمل بستن لوله ها به جز جلوگیری از حاملگی ایجاد نمی شود .

معایب توبکتومی :

مخاطرات خاص مرتبط با سترون سازی زنان ، عمدتاً شامل عوارضی است که هنگام اجرای عمل جراحی و یا مدت کوتاهی پس از آن روی می دهد . نظیر خونروی از محل بخیه ها و یا عفونت های به وجود  آمده ، در موارد نادری کانالیزه شدن مجدد و خود به خود لوله ها ، افزایش خطر حاملگی نابجا و خارج رحمی وجود دارد . ضمناً عفونت های لگنی سابق ، چاقی و دیابت ، از جمله عواملی هستند که موجب افزایش عوارض ناشی از بستن لوله ها نزد خانم ها می گردند .

موارد منع توبکتومی :

حاملگی یا احتمال آن ، عفونت های فعال لگنی تا زمانی که بهبود نیافته است و همچنین اختلالات انعقادی ، از جمله موارد منع بستن لوله ها در زنان به شمار می روند .

توصیه های لازم :

در مورد افرادی که توبکتومی شده اند ، موارد زیر لازم است به بیماران توصیه گردد :

1- فرد باید برای چند روز پس از عمل استراحت کرده و تا یک هفته از انجام کارهای سنگین اجتناب نماید.

2- بعد از عمل به محض بهبودی ، می تواند فعالیت جنسی داشته باشد ولی تا زمان قاعدگی بعدی بهتر است از یک روش موقت مانند کاندوم استفاده نماید .

3- پیگیری اولیه پس از عمل ، یک هفته بعد انجام می گردد .

4- در برخی موارد پس از عمل ، اختلال در پریود ممکن است پیش آید که مهم نیست  . ضمناً در صورت بروز علایم عفونت از قبیل تب و لرز ، ترشح غیر معمول رحمی یا خونریزی بعد از عمل ، باید بلافاصله به پزشک مراجعه شود .

پیگیری :

زنانی که تحت عمل توبکتومی قرار گرفته اند ، یک هفته بعد از عمل ، بایستی جهت ویزیت محل بخیه به پزشک مراجعه نمایند . پس از بستن لوله ها در زنان ، می بایست آزمایش پاپ اسمیر ( آزمایشی جهت تشخیص سرطان دهانه رحم ) سالانه انجام گیرد.

میزان اثر سترون سازی در مردان و زنان :

میزان اثر سترون سازی بسیار بالا بوده و عدم موفقیت این روش ، کمتر از 3/0 درصد گزارش گردیده است

در خاتمه لازم به یادآوری است که سترون سازی نباید به عنوان روشی برگشت پذیر تبلیغ و یا ارائه شود بلکه به این روش ، به عنوان یک حرکت ابدی باید نگریست . اگرچه اقدامات پزشکی برای برگشت باروری ، در موارد اندکی با موفقیت هایی همراه بوده است ، لیکن نسبت مدد جویانی که درخواست برگشت باروری دارند و به باروری موفقیت آمیز هم دست می یابند ، بسیار ناچیز است . بنابراین برای شناسایی  کسانی که احتمال دارد پس از عمل سترون سازی ، نظر خود را تغییر داده و خواستار برگشت باروری خود باشند ، لازم است برنامه های مشاوره ای ویژه  تدارک دیده شود تا این قبیل از افراد ، پس از کسب آگاهی های لازم نسبت به سترون سازی و همچنین دیگر روش های پیشگیری ، کاملاً آگاهانه و داوطلبانه تصمیم گیری نمایند .

ناگفته نماند علیرغم این واقعیت که سترون سازی در مردان سریع تر ،  ساده تر و ارزان تر از سترون سازی در زنان است و با علم به این که ، عوارض پس از عمل در سترون سازی زنان ، شایع تر بوده و به دوره نقاهت طولانی تری نیز احتیاج می باشد ، با این وجود تعداد موارد سترون سازی مردان در مقایسه با زنان ، بسیار کم تر انجام می گیرد . لذا در شرایطی که زوجین به طور قطع تصمیم به پیشگیری از بارداری گرفته اند و روش بستن لوله ها را ترجیح می دهند ، بهتر است این عمل بر روی مرد انجام پذیرد.

دیافراگم مهبلی

دیافراگم مهبلی وسیله گنبدی شکلی است که از ورقه نازکی از جنس لاستیک که لبه آن دارای حلقه فنری می باشد تشکیل شده است وقبل از نزدیکی داخل مجرای زنانگی گذارده می شود. دیافراگم ها از لحاظ اندازه وساختمان با هم متفاوت بوده وبا قطرهای گوناگون در دسترس است.که در هر فردی جهت پوشاندن کامل سرویکس ، بایستی اندازه ونوع مناسب آن بکار برده شود.

اثر ضد حاملگی دیافراگم مهبلی

این وسیله اثرممانعت از حاملگی خود را از دو طریق اعمال می کند

1- سد فیزیکی نسبی بین اسپرم وسرویکس برقرار می کند.

2- اثر اسپرم کش ژلی است که همراه آن بکار می رود.

بمنظور موثر بودن دیافراگم لازم است که بطرز صحیح جایگزین شود. در غیر این صورت سودی نخواهد داشت. قرار دادن دیافراگم ابتدا توسط افرد آزموده انجام شود. الزامی نیست که گذارنده پزشک باشد، بلکه از وجود ماما و نرس یا هر فردی که آموزش کافی جهت قرار دادن دیافراگم را دیده باشد نیز می توان استفاده کرد.   

زمان مناسب استفاده از دیافراگم جهت نزدیکی

دیافراگم را می توان چند دقیقه تا یک ساعت قبل از نزدیکی در محل خود قرار داد. وپشت و روی آنرا با کرم یا ژله اسپرم کش آغشته نمود. اگر هنگام نزدیکی بیش از 2 ساعت از گذاردن دیافراگم باشد، بکار بردن دوباره ژله یا کرم اسپرم کش جهت افزایش میزان اثر این روش عاقلانه تر خواهد بود.

دیافراگم را نباید زودتر از 6 ساعت بعد از نزدیکی بیرون آورد زیرا زود تر از این مدت، هنوزاستثنائا اسپرماتوزوئید ها حیات داشته وممکن است موجب حاملگی گردند و روش را با عدم موفقیت روبرو گردانند.در عین حال بهتر است بیش از 24 ساعت نیز در مهبل باقی گذارده نشود.زیرا بیش از این مدت سبب التهاب می گردد

میزان اثر دیافراگم

در صورتی که اندازه دیافراگم مناسب انتخاب گردیده و همراه کرم های اسپرم کش جایگزین شده باشد، میزان عدم موفقیت در حدود 2تا3 در صد در سال است. ولی از آنجایی که اغلب دقت کافی در اندازه گیری و قرار دادن صحیح آن انجام نمی گیرد، لذا این امر در میزان اثر دیافراگم از نقطه نظر پیشگیری از حاملگی موثر بوده، بطوریکه عدم موفقیت روش را تا حدود 17 درصد افزایش می دهد.میزان اثر با درجه آگاهی وآموزش کافی استعمال کنندگان رابطه مستقیم دارد.لذا در بررسی تاثیر دیافراگم از نقطه نظر پیشگیری از حاملگی باید فاکتور سن، تجربه، مداومت در استعمال و کیفیت آموزش افراد در نظر گرفته شود.

دیافراگم با ایجاد سد فیزیکی بین اسپرم و سرویکس، مانع بارداری می گردد

 

11.gif

 

 

کلاهک دهانه زهدان

برخلاف دیافراگم که تمامی قسمت بالای مهبل را می پوشاند کلاهک دهانه زهدان فقط گلوی زهدان را فرا گرفته ومانع عبور اسپرماتوزوئید  از آن می گردد. ساختمان کلاهک دهانه زهدان ، معولا از جنس مواد نسبتا سخت و گاهی از فلز می باشد.اخیرا انواع نرم تری از پلاستیک ساخته شده و در دسترس قرار گرفته است.کلاهک وسیله فنجان مانندی است که مانند سر انگشتی که روی انگششت می گذارند ، درست روی گردن رحم جا می گیرد ومانع ورود نطفه به رحم می گردد. 

 

14.gif

 

میزان اثر کلاهک دهانه زهدان

موارد عدم موفقیت در این روش بنابرآمار موجود تا 6/7 درصد در سال گزارش شده است علل عدم موفقیت ممکن است. جابجا شدن کلاهک هنگام مقاربت بوده باشد. این پیشامد هنگامی به وقوع می پیوندد که اندازه کلاهک منایب نبوده یا اینکه دهانه زهدان کوتاه یا طولانی تراز معمول بوده و حلقه کلاهک، محکم اطراف گلوی زهدان را فرا نگرفته باشد. 

اسفنج مهبلی

جسمی است اسفنجی به شکل کره که قطری حدود 5 سانتیمتر و از ماده مصنوعی خاصی که به اسپرم کش آغشته گردیده ساخته شده است. این وسیله یک قسمت فرو رفته دارد که جهت قفل شدن روی دهانه رحم بمنظور کاهش احتمالی جابجایی در حین نزدیکی، مد نظر گرفته شده است. به طرف دیگر، یک حلقه پلی استر وصل می شود که جهت سهولت خارج کردن آن، تعبیه گردیده است.

روش کار گذاشتن اسفنج مهبلی

 

 

13_2.gif

 

 

مزایای این روش

ازمزایای این روش آن است که درهر زمانی تا 24ساعت قبل از نزدیکی جا گذاری می شود ومی تواند برای چندین عمل مقاربت، بدون اینکه اسپرم کش اضافی استفاده شود، بکار رود.اسفنج برای 2 ساعت فعال باقی می ماند وباید 6 ساعت بعد از آخرین مقاربت خارج گردد. به عبارت دیگر، کل زمانی که اسفنج می تواند در دهانه رحم باقی گذارده شود، 30 ساعت توصیه می گردد. هیچگاه نباید از یک اسفنج دو بار استفاده شود. همچنین استفاده از اسفنج در دوره عادت ماهیانه ممنوع است.

میزان اثر اسفنج: میزان اثر حدود 85 در صد بوده ومیانگین بارداری در استفاده از این روش، قریب 15 در صد می باشد.

 

 

 

مدرس و محقق : استاد عبدالله مشتاقی